KARAR ve KARAR VERME KAVRAMI

  Kişiler hayatının her safasında, gerek özel gerekse meslek hayatında sürekli karar vermek zorundadır. Yöneticiler de birer karar vericidir. Üstelik yönetici olarak verimleri de geçmiş de verdikleri kararlar ile ölçülmektedir.
  Yönetim faaliyetlerinde hangi amaçların ön plana alınacağı, hangi fırsatların yaratılacağı ve kararları kimlerin yöneteceği de karar niteliği taşır yani, karar alma idarede çok önemlidir. Özellikle de sosyal işlerin idaresinde.Bireylerin,grupların,toplulukların bulunduğu yerlerde çalışanların günlük karar etkileri de müracaatçılara verilen hizmet kadar önemlidir ve yönetimde karar almanın ve alınan kararların uygulanmasının süreçleri vardır.Yöneticiler, örgütlerle ilgili dolaylı-dolaysız  olarak kararlar alırlar. Karar vermeyi, sorunları ve fırsatları tanıma ve sonuca ulaşma süreci olarak değerlendirilir.
  Karar verme hem yönetsel hem de örgütsel işlev sürecidir. Karar verme yönetseldir çünkü, yöneticinin genel sorumluluğu karar vermektir. Ancak yönetsel olarak alınan kararlar çoğunlukla belirli bir prosedüre göre yapılmaktadır. Bu da yönetim de geleneksel klasik yönetim anlayışının devam ettiğini gösterir. Karar verme diğer yandan örgütsel bir süreçtir çünkü, modern örgütlerde karar verme bireysel yöneticiyi aşan grup,ekip işidir. Ayrıca kararlar yetkiler ve sorumluluklar ararsında birbirini tanımlayan ve tamamlayan bağlar kurmalıdır. Sosyal hizmet alanında yetki verilen kişilerin birçoğu sosyal hizmet mezunu olmayan ‘ilkokul müdürü’, ‘öğretmen’ gibi çeşitli meslek gruplarından kişilere yönetimde karar alma yetkilerin olması ve bu sorumlulukların da çoğu zaman doğru bir şekilde çözülmemesine neden olmaktadır.
                                        KARAR ALMA YOLLARI

    Karar almanın çeşitli yolları vardır ve karar almada önemli olan şey yöneticinin hangi yollarla karar aldığıdır. Karar alırken yönetici grup arkadaşlarının fikir ve eleştirilerini önemsemelidir. Yönetici kararlarını alırken;
          sezgi yoluyla
          yargılayarak
          problemleri tespiti
olmak üzere 3 farklı yöntemle karar alır. Yöneticilerin çoğu özelliklede yeni iş alanlarının açılması ile yönetimde sezgi yoluyla karar alma daha çok ön plana çıkmıştır. Sosyal hizmetlerde sezgi yoluyla karar alma ön planda tutulmalı ancak belli bir prosedürün olması yöneticiyi kısıtlamaktadır. Yargı yoluyla karar alma ise daha çok bilgi ve tecrübeye dayanmaktadır. Mantıksal öğeler ön plandır. Son olaraksa problemin tespitidir. Yöneticin karar almasında birinci etken problemlerin tanınması ve çözülmeye çalışılmasıdır ve problemlerin çözme süreciyle ilgili 3 aşama vardır. Bunlar ; sorunun saptanması,sorunu oluşturan unsurların belirlenmesi ve önlemlerin alınmasıdır. Problemlerin oluşmasında fiziksel,çevresel,psikolojik etmenlerde etkilidir. Sosyal çalışmacı sorunun çözülmesinde bu etmenleri göz önünde bulundurmalı. Örneğin; 1988’de eşitlik standartlarıyla ilgili uluslar arası boyut göz önünde bulunduruldu. İnsanların renkleri,dilleri,cinsiyetleri ve cinsiyet seçimleri ve daha birçok konuyla ilgili eşitliğin ön plana alınması ancak bu tür farklılıkları olan içinde bulunduğu toplumun yapısı ve sosyal çalışmacının da bu yapıyı göz önünde bulundurarak problemleri çözmeye çalışmalıdır.

KARAR ALMA SÜREÇLERİ

  1. Adım: sorunları tanımlayın
 İlk başta sorunun ne olduğunu anlamamız gerekir. Sorun öz ve anlaşılır olmalıdır ki çözmek daha rahat olsun.
  1. Verileri toplamak
Karar verme sürecin de önemli bir adımda problem veya durumla ilgili verileri toplamaktır. Sorunlu kişiyle konuşarak o kişinin fikirlerini ve hislerini öğrenebiliriz. Veriler genelde kişinin yaşadığı toplumdan veya ailesinden alınır. Bütün verileri toplamak imkânsızdır. Fakat karar verebilecek kadar veri toplamak zorunludur.
  1. Tercihleri düşünüp bulmak
İdareci karar alırken farklı alternatifleri göz önüne almalıdır.
-çalışanlarını harekete geçirmek
-çalışanlarla konuşmak ve onlara cesaret vermek
-gurup çalışmasını teşvik etmek
-daha verimli olabilecekleri pozisyonları tespit et ve oraya yerleştir
   4. Muhtemel seçim sonuçlarını tahmin etmek
Yapılan işlerin sonuçlarını önceden tahmin etmek bazı olumsuz giden noktalara yardım edebilir.
   5.Hissettiklerini göz önüne alma
Kesinlikle karar alma sürecinde bireylerin ne hissettikleri çok önemlidir ve göz önüne alınmalıdır.
   6. Sağlam karar vermek
Bazen yöneticilerde yanlış karar verebilirler. Bunu engellemek için insanlarla iyi iletişim kurmalı ve sağlam kararlar vermeli.
   7. Esnek olmak
Yöneticiler karar verirken bazen esnek davranabilirler. Fakat bu esneklik aşırıya kaçmamalıdır. Aksi takdirde kuruma zarar verebilir.
   8. Sonuçları değerlendirmek
Kararların işlenmesi ve gelişmeleri takip edilmesinde, anlaşılmasında dikkatli değerlendirmeler yapmak gerekir. Burada daha kapsamlı değerlendirmeler yapılır. Gerekli değiştirmeler yapılır ve karar verilir.
Buradaki karar verme süreci genellikle işletmelerde kullanılır. Sosyal çalışmacılarda bu şekilde karar alma süreçleri çok azdır. Karar verme sürecinde sosyal çalışmacıların çok fazla etkisi yoktur. Çünkü mevzuata bağlı kalmak mecburiyetleri vardır. Yani kararlar belirlenip mevzuat halinde sosyal çalışmacıların önüne geliyor bu yüzden kendi inisiyatiflerini kullanmaları engelleniyor.
    Bireysel ve Grupsal Karar Alma

Belirli güçler grup ilişkilerinde meydana gelir fakat bu bireysel ilişkilerde yoktur. Bunlar karar almada avantaj olabilir. Grup hareketi bireysel harekete göre daha yavaştır. Grupların kararları bireysele göre daha doğrudur.
   Avantajları

Etkilenenler tarafından kabul edilme daha fazladır.
-Koordinasyon daha kolaydır.
-İletişim daha kolaydır.
-Daha fazla alternatif göz önüne gelir.
 
    Dezavantajlar

-Grupları tek bir fikrin egemenliği altına almak
-Gruplar karar verecek kişinin arkasından oyun oynayabilirler
-Gruplar kendi aralarında anlaşıp karar verecek kişiyi baskı altına alabilir
GELENEKSEL VE MODERN KARAR ALMA

Karar alma teknikleri geleneksel ve modern olarak ikiye ayrılmıştır.Sosyal hizmetlerde geleneksel karar alma tekniği kullanılır.Karar alma süreçleri uygulanırken gerek bireysel düzeyde gerek grup düzeyinde modern karar alma süreçlerinin hiçbir aşaması uygulanmamaktadır.Her şey merkeze bağlı olarak yönlendirilmekte ve idarecilerin inisiyatifi dışında bırakılmaktadır.Tamamıyla siyasi mekanizma çerçevesinde şekillenen atama izlenmektedir.Bu da gelenekçi yönetim anlayışını göstermektedir.
Modern karar alma tekniklerinde matematiksel analiz modelleri,bilgisayar simülasyonları,elektronik bilgi süreci izlenmektedir.
KARAR ALMA TUZAKLARI

Karar alma sürecinde pek çok tuzak ve tehlike vardır.
1.Kaytarma:Kararların sonraya bırakılması çözüme ulaşmayı zorlaştırır.Örneğin;cinsel istismara uğrayan bir kadın,ilgili kuruma başvurduğunda gerekli işlemlerin ertelenmesi,kadının daha fazla mağdur olmasına yol açar.Başvurulan kuruma güven eksikliği ortaya çıkar.Bu da kurumun toplumdaki imajının zedelenmesine neden olur.
2.Basitleştirme:Problem çözmede veya karar almada kolay kademeleri takip eden bir eğilim vardır.Ancak bu sanıldığı kadar basit değildir.Çünkü;değerler farklı,şartlar değişken,mantıklı faktörler olduğu kadar mantıksız faktörler de vardır.Ancak en genel neden insan temelli olmasıdır.İnsan ilişkileri basite indirgenemeyecek kadar karmaşıktır.
3.Rasyonel olmayan yaklaşım:Kararların her zaman objektif olmama,adaletsiz olma ihtimali vardır.Profesyonel bir açıdan ele alınmayan bir konuda duygularımız,düşüncelerimiz mantığımızın önüne geçer.Bu nedenle sosyal çalışmacı işini profesyonel bir şekilde sürdürmelidir.Aksi takdirde,karşısındaki kişi ya da kişilere dil,din veya ırkları farklı olduğunda nesnelliğini yitirerek kendi düşünceleri doğrultusunda yaklaşır.Örneğin;eşcinsel bir kişiyle karşılaşan sosyal çalışmacı,profesyonel bir şekilde  yaklaşmazsa kişiye yardımcı olmama,ilgilenmeme durumu ortaya çıkabilir.Bu da meslek etiğine,profesyonelliğe,nesnelliğe aykırı bir durum oluşturur.
4.Hatalar çaresizliği getirir:Karar alma yetkisi olan kişiler hataların olabileceğini her zaman akıllarında bulundurmalıdır.En iyi problem çözme tekniği kullanılsa dahi sosyal ilişkilerin karmaşıklığından,sosyal ve duygusal durumların değişmesinden dolayı hatalar mutlaka olacaktır.Önemli olan yapılan hatanın farkına varmak ve olabildiğince çabuk düzeltilmesini sağlamaktır.
Bu yazıyı paylaşın